Shkodra - Informacion, lajmerime e kulture per shkoder e rrethina.- InfoShkodra.com

Ju jeni ketu: Home

Opinione

Dorian Deltina: ZEUS

Wednesday, 15 August 2007

ZEUS!

Përpara disa ditësh, një nga analistët më të njohur të shtypit tonë e kishte titulluar një opinion të tijin “Allah”. Me argumentimin se kjo fjalë arabe me konotacion islam (që gabimisht quhet shpesh “Zoti i myslimanëve”) ka fituar tashmë qytetari në fjalorin e shqipes, analisti në fjalë konkludonte se kur vjen puna te kriza energjitike, subjekteve të këtij shteti multireligjioz nuk i mbetet tjetër përveçse të ngrenë duart nga qielli dhe të thërrasin “Allah”. Në fakt, realisht shumë qytetarëve të stresuar, ish-bllokmenë a ish-kooperativistë, iu ka humbur tërësisht shpresa te njerëzit dhe ndoshta gjejnë sadopak ngushëllim te thirrje të tilla. Por ne jemi rast i pashpresë sado mëshirëmadh të jetë Zoti i plotfuqishëm. Të tri fetë e mëdha abrahamike na mësojnë se mosmirënjohja është mëkat i dënueshëm. Ne duhet ti jemi mirënjohës Zotit jo vetëm për të mirat me të cilat e ka mbushur botën, por edhe për faktin se përveç se me shqiptarë e mbushi këtë tokë me aq shumë ujëra të ëmbla sa të renditemi të dytët në Europë. Thirrja dhe lutjet për ujë dhe shi do të ishin mosmirënjohëse edhe pse zgjidhja afatshkurtër e krizës energjitike varet vetëm nga shiu, uji dhe energjia potenciale e tij në kaskadën e Drinit. Njëkohësisht do të ishin edhe iracionale përderisa askund në Biblën Hebraike, në Testamentin e Ri apo në Kuran nuk mund të gjejmë ndonjë rresht ku të thuhet se buka sigurohet nga lutjet. Gjithsesi edhe kaq iracionalë nuk jemi. Ja përshembull, Zoti na dha pa kursim mjedis të pasur, pyje e ujëra të ëmbla, kurse ne i japim një pjesë të taksave tona Ministrisë së Mjedisit, Pyjeve dhe Administrimit të Ujërave për t’i menaxhuar me efektivitet.
***

Siç ndodh rëndom jo vetëm në Shqipëri, kriza energjitike aktuale u shoqërua menjëherë me përpjekjet e opozitës për ta kapitalizuar atë politikisht. Por duke qenë se “kafshata e madhe të zë fytin”, opozita po e rrezikon kapitalin politik që i takon me të drejtë në këtë rast me pretendime qesharake të tipit “po të ishim ne do ta kishim zgjidhur për dy muaj”. Ky pretendim u artikulua tekstualisht kështu dhe me aq pompozitet sa ne nuk na takon tjetër veç të shpresojmë që ish-protagonistët e “mirëmenaxhimit” të KESH-it të na kthehen shpejt në krye të punërave që kanë lidhje me dritat, ujërat, telat dhe lidhjet e shkurtra lart-poshtë të tipit Kryeministër-Drejtor apo Kryeministër-Doganier. Risia në spektrin e gjerë të qëndrimeve politike të opozitës është se për herë të parë ajo po kërkon në mënyrë të përsëritur dorëheqjen e Ministrit të Energjitikës. Duke qenë i paqartë dhe pa informacion rreth motiveve të këtij qëndrimi të ri nuk jam i sigurtë nëse duhet përshëndetur si një përpjekje për të gjykuar dhe vepruar në mënyrë konstruktive. Ndoshta realisht në kulturën e klasës sonë politike po fillon të formësohet një bindje e re që nuk mund të kërkohet dorëheqja e Kryeministrit sa herë që ndodh ndonjë aksident rrugor e dorëheqja e Kryetares së Parlamentit sa herë që ndonjë dushkar juridiks kujton se është aksioner i foltores së Parlamentit. Ndoshta pas këtij qëndrimi ka të tjera motive.
Kriza energjitike tashmë është kthyer në një kronikë të një krize të paralajmëruar dhe dimensioni politik i saj është tërësisht i parashikueshëm. Në fakt nëse ka ndodhur disa herë njësoj nuk shoh ndonjë motiv që të jetë ndryshe kësaj here. Deputetë me qirinj në duar, miniprotesta të pavlera me sfond politik dhe flamuj partish, premtime të tipit “do ta shihni kur të vijmë ne” parakalojnë njëri-tjetrin në edicionet e lajmeve. Dhe gjithçka harrohet sapo fillojnë të bien të bekuarat shira sepse politika jonë është politikë e ditës. Ajo që më shqetëson më shumë dhe që prek shumë më tepër qytetarët është dimensioni ekonomik i krizës energjitike. Në kushtet e reja të krijuara nga faktorë madhorë kjo krizë ka gjasa të jetë më e rëndë dhe më e zgjatur se herët e tjera. Rrjedhimisht edhe efektet ekonomike të saj nga të përkohshme ka rrezik të kthehen në permanente duke e dëmtuar ekonominë tonë në terma afatgjata.
Së pari, kjo krizë nëse zgjatet do të rrisë presionet inflacioniste në ekonomi. Këto presione ekzistojnë edhe nga faktorë të tjerë dhe për këtë Banka e Shqipërisë rriti me 0,25% normën e interesit në një kohë që kriza energjitike ende nuk kishte filluar. Inflacioni ose rritja e çmimeve në ekonomi mund të ndodhë si rezultat i disa faktorëve dhe ndër këto dy mund të konsiderohen si më të rëndësishmit. I pari dhe më i zakonshmi është rritja e kërkesës agregate (të përgjithshme) ndërsa i dyti dhe më problematiku është ulja e ofertës agregate. Në rastin e parë rritja e kërkesës agregate nuk mund të konsiderohet si një problem sepse është tregues i një mirëqenieje më të lartë dhe stimulon rritjen ekonomike. Çdo ekonomi në zhvillim përballet me presionin inflacionist të rritjes së kërkesës agregate. Kjo zakonisht shoqërohet edhe me dy faktorë të tjerë me të njëjtin ndikim, me rritjen e ofertës monetare dhe rritjen e “shpejtësisë” së parasë. Sistemi bankar i konsoliduar rrit kreditimin dhe shpejton qarkullimin, jo vetëm përmes kredive, por edhe përmes transfertave bankare dhe parasë elektronike (karta debiti dhe krediti). Të gjitha këto fenomene janë prezente gjithnjë e më tepër në sistemin tonë ekonomik dhe janë motivi i rritjes së fundit të normës së interesit dhe shqetësimeve për rritjen e inflacionit. Por kriza energjitike është një faktor që nuk mund të kontrollohet përmes operacioneve monetare të Bankës së Shqipërisë. Ajo ndikon direkt në uljen e ofertës agregate sepse frenon prodhimin dhe ul shërbimet. Nga ana tjetër, duke qenë se energjia elektrike është një produkt prezent dhe me peshë të konsiderueshme në strukturën e kostos së çdo biznesi, mungesa dhe për më tepër rritja e çmimit të saj do të rrisin kostot duke rritur çmimet e mallrave të konsumit dhe rrjedhimisht inflacionin. Në efekt zinxhir, kjo do të ulë konkurrueshmërinë e bizneseve tona ndaj atyre të huaja (sidomos në kushtet e hapjes gjithnjë e më të madhe të tregut tonë) duke ulur prodhimin, pra ofertën agregate dhe rrjedhimisht duke rritur inflacionin. Emigrantët që kthehen për pushime në verë me prurjet e tyre të mëdha në valutë dhe hyrjet nga turizmi sezonal bëjnë që leku aktualisht të jetë i fortë, por kjo situatë do të ndryshojë duke filluar nga shtatori. Leku në vijim do të dobësohet dhe do të kemi inflacionin e zakonshëm sezonal të fundvitit. Nëse kriza vazhdon, këtyre do t’i shtohet mungesa e energjisë elektrike dhe pavarësisht kësaj, perspektiva e qartë e rritjes së çmimit të energjisë. Kur ish-Jugosllavia për prapësitë e saj u dënua me embargo ekonomike nga komuniteti ndërkombëtar, burimet energjitike dhe ndër to nafta filluan të mungonin dhe të shiteshin me çmime shumë të larta. Kjo solli menjëherë uljen e ofertës agregate. Produktet në treg filluan të mungonin dhe inflacioni u bë shpejt dyshifror dhe më pas treshifror. Qytetarët nxitonin të blinin bukë me miliardat e dinarëve të pagës ditore. Sigurisht që kjo është një tablo kaq ekstreme sa nuk vlen për analizën e kushteve tona, por vlen për të ilustruar se çfarë ndodh kur burimet energjitike mungojnë dhe çmimet e tyre rriten.
Së dyti, kriza energjitike, e shoqëruar me faktorë të tjerë madhorë si psh situata në rajon dhe çmimi në tregjet ndërkombëtare, po rrënon bilancin e KESH-it dhe po rëndon mjaft konsiderueshëm në arkat e brishta të shtetit. Edhe këtu efekti është zinxhir. KESH-i duke mos pasur të ardhura nuk po derdh TVSH-në e energjisë në llogaritë e tatimeve duke qenë ndikuesi kryesor në mosrealizimin e të ardhurave tatimore të gjashtëmujorit të parë të 2007-s. Pra nga njëra anë financim dhe shpenzim, nga ana tjetër mosrealizim të ardhurash, dy gropa që bilanci i KESH-it po i krijon buxhetit të shtetit. Kjo mund ta detyrojë shtetin të financohet me borxh duke rritur presionet inflacioniste dhe përkeqësuar eventualisht raportin borxh publik / GDP.
Efektet e sipërpërmendura (shpresoj të jem i gabuar) mund të verifikohen shpejt por ka të tjera më afatgjata që do të rezultojnë nëse kriza do të stërzgjatet të tilla si frenimi i zhvillimit të turizmit, reduktimi i kapacitetit tonë për të thithur investime të huaja direkte dhe përkeqësimi i imazhit tonë ndërkombëtar. Në terma afatgjata këto mund t’i shkaktojnë ekonomisë sonë, edhe pa këto e brishtë, dëme serioze. Nuk mund të ndodhë ndryshe nëse vazhdojmë të shikojmë nga qielli sa herë na ikin dritat. Mund të zgjedhim të jemi racionalë ose jo. Do të zgjedhim të jemi racionalë vetëm nëse maksimizojmë shfrytëzimin e energjisë hidrike, nëse fillojmë të shfrytëzojmë burime të tjera energjie, nëse privatizojmë shpërndarjen (Aman!), nëse rrisim kapacitetet e importit, nëse nxisim investime të mëdha, të huaja ose vendase, në kapacitete të reja prodhimi. Kjo sigurisht nuk bëhet duke falimentuar hidrocentralet e vogla private siç është përfolur të ketë bërë KESH-i në momente papërgjegjshmërie dhe korrupsioni bastard kur nuk ia blinte atyre energjinë sepse kishte me bollëk (kujt mund t’ia shesin ata tjetër!). Por mund të zgjedhim edhe të jemi iracionalë. Në këtë rast dhe në këtë kuadër iracionaliteti, përderisa nga uji varen dritat, zhvillimi, mirëqenieja dhe stabiliteti makroekonomik, do të sugjeroja të mos i lutemi Zotit të Abrahamit, Isakut, Ishmaelit dhe pasardhësve të tyre. Ti lutemi më mirë Zeusit, perëndisë së perëndive të mitologjisë greke, Zotit të qiejve, rrufeve dhe shirave. Në kohën që ndonjë pushtetar organizon ndjekësit e vet në vallen indiane të shiut, ne të tjerët me duart lart nga qielli të thërrasim: “Zeus!”.

***

Duke mos qenë as pagan e as politeist, unë personalisht nuk po i drejtohem qiellit me thirrjen “Zeus!”. Duke pretenduar se nuk jam as iracional e as mosmirënjohës nuk po i drejtohem as me thirrjen “Zot!”. E duke mos qenë as ateist e as agnostik po i drejtohem me thirrjen “Falemnderit!”. Falemnderit për ujërat që na dhe me bollëk se për të tjerat duhet të kujdesemi vetë. Nuk mund të presim nga qielli shërimin e sëmundjes së gjysëmanalfabetizmit të faturistëve të KESH-it. As mund të mbajmë nga qielli shpresën që kjo sëmundje të mos kapë (në mos ka kapur, jo tani por me kohë) nivele më të larta administrative se faturistët.

DORIAN DELTINA

Opera Mrika

L A J M E R I M E KULTURORE

EDUARD JUBANI live koncert

Me date 20 nentor 2008 ora 18:00 ne Teatrin "Migjeni". EDUARD JUBANI live koncert.

Koha Shkoder online

Shkoder, Albania

Temp:	10°C
Mes.:	10°C
Lag.:	95%

Shpejt.:	18 km/h
Drejtimi:	50°
Barom.:	1009.1 mb

Vizitore: 1496062

Harta e klikimeve

Parashikimi kohes

Parashikimi i kohes per10 ditet e ardheshme n`Shkoder

Shkolla Prenke Jakova

Bashkohu edhe ti ne grupin e
Lliceut Artistik Prenke Jakova!
Kliko ketu!

PUBLIKO DHE TI

Dëshiron te publikosh diçka qe mendon se eshte ne sherbim te komunitetit te qytetit tend?!!
Eshte e thjeshte mjafton vetem te dergosh email:
Kjo adrese e-maili mbrohet nga spam, aktivizoni java script per ta pare