Shkodra - Informacion, lajmerime e kulture per shkoder e rrethina.- InfoShkodra.com

Ju jeni ketu: Home

Figura

Në vdekje të Lec Shllakut

Wednesday, 08 August 2007

Marre nga GazetaL SHEKULLI me 07.08.2007

Lamtumirë, Artist
Adrian Ndreca
06-08-2007
(Në vdekje të Lec Shllakut)

Nga Ardian Ndreca
Fisnikëria e shpirtit, ndryshe prej asaj të gjakut, ka nji të mirë të madhe, mund të fitohet me forcat tona. Të tillë e kishte konceptue jetën e vet Lec Shllaku, zemra e të cilit rrahu deri në fund simbas ritmeve të nji harmonie të pashoqe që vetëm Muzat munden me falë.

Fjalët e tija, ligjërimi i rrjedhshëm, hiri në shprehje dhe mendimet e pazakonta që mbërrinte më shpreh për artin, botën, njerëzit – banin që figura e tij të hreflektonte diçka tërheqëse dhe manjetike.

E kam takue sa herë në vetminë e tij të shenjtë, gjithnji në tryezën e punës, herë me klasikët në dorë (i lexonte të gjithë në origjinal), herë me shkrimet e tija; por sa herë e takoja më linte përshtypjen se ai ishte sa këtu mes nesh po aq edhe në nji botë tjetër, me mendimet dhe me hijet e veta, me andrrat e pashprehuna, me kangët e pakëndueme ende.

Deri diku arti i tij (e kam fjalën për krijimtarinë letrare), i botuem dhe i pabotuem, më jepte idenë se ishte shprehje e mungesave të kohës në të cilën ai kishte jetue, por në të njejtën kohë ai art nuk ishte ba për asnji çast shprehje e kohës së vorfën në të cilën ai jetoi.
Lec Shllaku ka lind me 3 nandor 1921 në Shkodër dhe âsht rritë në nji hapsinë kulturore që i jepte randësí të madhe teatrit, koncerteve të bandës qytetse, karnivaleve, bejteve. Deri në vitin e parafundit ai ndoqi liceun "Illyricum", i cili mbahej prej Françeskanëve, ndërsa vitin e fundit e kreu në gjimnazin "28 Nandori". Leci ka hypë në skenën e teatrit qysh në moshën 12-vjeçare e mandej ka vazhdue edhe tue këndue si kangëtar solo edhe tue debutue te ai që ishte tempulli i parë i teatrit tonë: Teatri saverjan i Etënve Jezuitë.

Në Shkodër ai âsht njohtë dhe ka luejt me mâ të mëdhajt aktorë që ka pasë vendi ynë, si: Zef Jubani, Pjetër Gjoka, Loro Kovaçi, Ndrek Shkjezi, Gjon Karma, Ana Kçira. Menjiherë në vjetin 1945 ai vuni në skenë nji pjesë të titullueme "Djersë dhe gjak", mandej vijon me punue me filodramatikën e Shtëpisë së kulturës, kurse prej 1949-'50 punon në Teatrin qendror të ushtrisë. Në këto vjetë njeh dhe përfiton shumë prej përvojës së vërtetë artistike të disa regjisorave sovjetikë që kishin ardhë me punue në vendin tonë, ndër të cilët veçohet regjisorja baltike Zinaida Andri. Prej vjetit 1951 deri në 1960 punon pranë teatrit të Shkodrës, i cili deri m'at kohë udhëhiqej prej Andrea Skanjetit. Në Shkodër punon me aktorët e mirënjohun Zef Jubani, Tinka Kurti, Antonjeta Fishta, Lec Bushati, Vitore Nino, Preng Lëkunda, Adem Kastrati. Fryt i këtij bashkëpunimi gjenial ishte edhe vumja në skenë e "Kopracit" me aktorin Zef Jubani në rolin kryesor. Premiera e shfaqjes u dha me 17/2/1952 dhe âsht e tepërt me ia kujtue këtu lexuesit suksesin që pati kjo shfaqje si edhe vendin e nderit që ajo ka në historinë e teatrit tonë.

Arti për Lec Shllakun ka qenë vetë jeta.

Para pak vitesh më tregonte:

"Edhe kur i lodhun dhe i zhgënjyem, i sulmuem dhe i përfolun kryesisht prej cmiret, kam dashtë me e braktisë artin, m'âsht dashtë me u pendue e me i shkue mbrapa si qeni tue qa e tue u përlotë. Gjithmonë jam ndie i kërcënuem, gjithmonë kam qenë në nji ekuilibër të paqindrueshëm, tue jetue pezull mbi nji botë që lëvizte pa prâ në vlerat dhe në drejtimet e saja. Por, kam preferue mâ mirë me jetue pezull tue luftue sesa i venduem e tue lëngue".

Arti, skena, regjia, letërsia kanë qenë për të nji vokacion, nji thirrje e madhe shpirtnore përpara së cilës kanë hesht nevojat dhe zanet e tjera të imta të kohës së vështirë në të cilën ai jetoi.

Vëlla i nji njeriu tjetër të shquem të letrave tona, Gjon Shllakut, atij që përktheu mjeshtërisht në gjuhën shqipe "Iliadën" dhe tragjediografët grekë, Virgjilin dhe "Kangën e Rolandit", Leci i ishte kushtue tansisht vitet e fundit botimit të krijimtarisë së tij shumëvëllimëshe, të shkrueme e të ruejtun me shumë kujdes gjatë viteve të komunizmit, shumë herë tue përdorë - për gjanat mâ të rrezikshme - edhe kode të mshehta shkrimi.

Ndihej i lumtun pse kishte ribotue monografinë kushtue aktorit të madh Zef Jubani, mandej poemën "Norja e Nika", studimin "Maska shkodrane", monografinë kushtue aktorit Loro Kovaçi, librin "Shtegtimi i monumenteve", përshtypjet e udhtimit me titull "Dy hapa në Perëndim", studimin kushtue artistit Palok Kurti, romanin "Plaka e harkoçi Miki", romanin "Historia e nji plage" e këto dite kishte pritë me gëzim daljen nga shtypi të vëllimit me poezi "Ngatrrim stinësh".

Kur e pyeta nji herë a e kishte frikë vdekjen m'u përgjegj:

"A e kam frikë vdekjen? Kam frikë vuejtjen, të cilën s'e kuptoj veçse në fund, kurse vdekjen s'e kam frikë, mbasi ajo e ka nji kuptim, bile shumë të madh. Nakël a pishman nuk më ka mbetë kurrgja, mbasi nuk kam bâ kurrë projekte që për me u realizue t'i kenë kapërcye fuqitë e mija. Ajo çka më ka idhnue ka qenë hupja e disa dorëshkrimeve dhe punimeve kur jam bajtë me shtëpi. Kam banue për 15 muej në Shirokë, buzë liqenit të Shkodrës, pak hapa larg vilës së Zogut. Atje kam përtri forcat e mija, kam thithë erën e sherbelës e të trumzës, kam përkëdhel me sy mrizat e zajet e bardha e prej tryezës seme të punës kam vërejt shtërngatat mbi liqé e borën që mbulonte dimnit Maranajn e Cukalin. Natyra, për vetë faktin që lind e vdes në mënyrë ciklike, i jep artistit nji entuziazëm të pashoq".

Me këtë gëzim të shtruem, me shikimin e thellë e me mendjen e mprehtë – ai iku prej nesh, deri diku i pakënaqun prej shumë gjanave që i kishte pritë dhe mendue ndryshe në jetë, por i rrethuem në çdo lëvizje prej shikimit dashunor të së shoqes, e cila me nji dhembshuni të përvujtë kishte qenë lexuesja e tij e vetme për gati nji gjysëm shekulli.

Arti dhe qenia e tij, fjala e tij e zgjedhun dhe ligjërimi klasik – e pikzojshin para syve të atyne që patën fatin me gëzue miqsinë e tij në nji njeri të kohnave të shkueme, në nji gjysëm murg e gjysëm kalorës mesjetar që donte me çue në vend nji amanet, nji premtim, nji fjalë.

E at' fjalë, at' premtim Lec Shllaku dijti me e mbajtë në shumë faqe të mrekullueshme të krijimtarisë së tij letrare.

"Edhe kur i lodhun dhe i zhgënjyem, i sulmuem dhe i përfolun kryesisht prej cmiret, kam dashtë me e braktisë artin, m'âsht dashtë me u pendue e me i shkue mbrapa si qeni tue qa e tue u përlotë. Gjithmonë jam ndie i kërcënuem, gjithmonë kam qenë në nji ekuilibër të paqindrueshëm, tue jetue pezull mbi nji botë që lëvizte pa prâ në vlerat dhe në drejtimet e saja. Por, kam preferue mâ mirë me jetue pezull tue luftue sesa i venduem e tue lëngue".

"A e kam frikë vdekjen? Kam frikë vuejtjen, të cilën s'e kuptoj veçse në fund, kurse vdekjen s'e kam frikë, mbasi ajo e ka nji kuptim, bile shumë të madh. Nakël a pishman nuk më ka mbetë kurrgja, mbasi nuk kam bâ kurrë projekte që për me u realizue t'i kenë kapërcye fuqitë e mija. Ajo çka më ka idhnue ka qenë hupja e disa dorëshkrimeve dhe punimeve kur jam bajtë me shtëpi

Dergoi Paul Tedeschini